Verlangen en escapisme: wanneer plezier een vlucht wordt

Iedereen zoekt wel eens afleiding. Soms om te ontspannen, soms om even niet te hoeven voelen. Eten, drinken, scrollen op sociale media, seks of andere gewoontes kunnen tijdelijk spanning verlichten. Dat is normaal. Het wordt pas ingewikkeld wanneer die momenten van plezier veranderen in een manier om emoties, stress of leegte te ontlopen.

De dunne lijn tussen ontspanning en vlucht

Het begint vaak klein. Na een drukke dag neem je een glas wijn om te ontspannen, scroll je even op je telefoon of duik je in porno. Voor het brein voelt dat goed: spanning vermindert, dopamine stijgt en even lijkt alles onder controle.

Probleem ontstaat wanneer diezelfde activiteit niet alleen ontspanning biedt, maar een manier wordt om emoties te vermijden. In plaats van te voelen wat er speelt, grijpt iemand naar gedrag of middelen om leegte, angst of verdriet tijdelijk te dempen.

Herkennen van de patronen

Mensen die escapisme gebruiken, merken vaak dat ze het gedrag herhalen zonder er bewust over na te denken. Het kan gaan om:

• Continu snacken of eten wanneer ze gespannen zijn.

• Alcohol gebruiken als ze zich niet prettig voelen in sociale situaties.

• Scrollen op hun telefoon totdat vermoeidheid of verveling weg is.

• Seks of masturbatie gebruiken om zich beter te voelen.

Op zich is het gedrag begrijpelijk, maar het wordt problematisch wanneer het gevoel van controle tijdelijk is en de onderliggende emoties steeds sterker worden.

Escapisme en intimiteit

Escapisme beïnvloedt ook relaties en intimiteit. Wanneer iemand gewend is gevoelens weg te drukken via gedrag, kan het moeilijk zijn om nabijheid te ervaren. Partners kunnen zich afgewezen of buitengesloten voelen, omdat echte verbinding vermeden wordt. Het verlangen naar contact is er, maar de angst voor pijn, ongemak of afwijzing zorgt dat iemand terugvalt in vertrouwde patronen van vlucht.

De weg naar echte verbinding

Herstel begint met bewustwording: wat probeer je te vermijden? Welke gevoelens durf je niet te voelen? Vervolgens kan stap voor stap geleerd worden om anders om te gaan met spanning en emoties. Dat betekent niet dat je geen plezier mag hebben, maar dat het geen vlucht hoeft te zijn.

Enkele voorbeelden zijn: jezelf toestaan om verdriet te voelen, een gesprek aan te gaan over ongemakkelijke gevoelens, of even pauze nemen zonder direct afleiding te zoeken. Langzaam leert het brein dat emoties dragen veilig is en dat echte ontspanning uit jezelf kan komen, niet uit gedrag of middelen.