Schaamte is een gevoel waar weinig over gesproken wordt, maar dat bij veel mensen een grote rol speelt. Zeker wanneer het gaat over gedrag dat je zelf moeilijk begrijpt of waar je het gevoel hebt de controle over te verliezen.
Het is dat stemmetje dat zegt dat je het beter voor jezelf houdt. Dat het niet “erg genoeg” is om te delen, of net te erg om toe te geven. Schaamte maakt stil, en net in die stilte krijgt het vaak meer ruimte.
Waarom we gedrag beginnen verstoppen
Wanneer gedrag botst met hoe je jezelf ziet of wil zien, ontstaat er spanning. Je wil het anders doen, maar merkt dat het niet lukt. Dat kan gaan over drinken, middelengebruik, maar evengoed over eten, controleren, werken of andere gewoontes.
Om die spanning niet te moeten voelen, ga je het gedrag verstoppen.
Je eet wanneer niemand kijkt.
Je minimaliseert wat je gebruikt.
Je doet alsof het onder controle is.
Dat verstoppen is geen bewuste keuze om te liegen, maar eerder een manier om met ongemak om te gaan. Het beschermt je op korte termijn tegen oordeel, maar op lange termijn maakt het de afstand tot jezelf groter.
Schaamte houdt de cirkel in stand
Schaamte en gedrag versterken elkaar vaak.
Je stelt gedrag, voelt je er slecht over en neemt jezelf iets kwalijk. Dat gevoel wordt moeilijk om te dragen, waardoor je opnieuw naar hetzelfde gedrag grijpt om even rust te vinden.
Zo ontstaat een cirkel waarin schaamte en copinggedrag elkaar blijven voeden.
Wat hierbij belangrijk is om te begrijpen, is dat dit geen kwestie is van “zwak zijn”. Het is een manier waarop je probeert om te gaan met iets dat op dat moment te overweldigend voelt.
Verslaving is breder dan we denken
Wanneer we het woord verslaving horen, denken we vaak aan alcohol of drugs. Maar verslaving kan zich op veel manieren uiten.
Denk bijvoorbeeld aan:
- eetgedrag (zoals eetbuien of restrictie)
- overmatig werken
- controlegedrag
- sociale media of schermgebruik
Bij een eetstoornis of eetverslaving bijvoorbeeld gaat het vaak niet alleen over eten zelf, maar over wat eten tijdelijk oplost. Het kan een manier zijn om emoties te dempen, leegte op te vullen of controle te ervaren.
Net zoals bij andere vormen van verslaving gaat het minder over het gedrag op zich, en meer over de functie die het heeft.
Wat helpt om uit die stilte te komen?
De eerste stap is vaak niet stoppen met gedrag, maar het doorbreken van de stilte.
Durven benoemen wat er speelt, zonder jezelf meteen te veroordelen, kan al een groot verschil maken. Schaamte verliest vaak kracht wanneer ze gedeeld wordt in een veilige omgeving.
Daarnaast helpt het om te begrijpen wat er onder het gedrag zit. Welke emoties, gedachten of situaties maken dat je naar dat gedrag grijpt? Wat probeer je op dat moment te vermijden of net te voelen?
Door daar zicht op te krijgen, ontstaat er ruimte om andere manieren te ontwikkelen om met die gevoelens om te gaan.
Tot slot
Schaamte zorgt ervoor dat je denkt dat je alleen bent. Dat niemand dit begrijpt of dat jij de enige bent die hiermee worstelt.
Maar dat is zelden het geval.
Wat je verstopt, groeit in stilte.
Maar wat je durft te delen… kan beginnen veranderen.
Bij RE-KLIK wordt er gekeken naar het verhaal achter het gedrag. Niet om te oordelen, maar om te begrijpen. Want pas wanneer er ruimte komt voor wat er écht speelt, kan er ook iets in beweging komen.
Reactie plaatsen
Reacties