Als vrijen pijn doet

Seks hoort fijn te zijn.

Maar wat als vrijen pijn doet?

Wat als je tijdens penetratie al voelt dat je lichaam zich opspant? Wat als bepaalde bewegingen een scherpe pijn veroorzaken? Wat als je na het vrijen nog uren last hebt? Wat als je eigenlijk wel zin hebt in intimiteit, maar je tegelijkertijd bang bent voor wat er lichamelijk zal volgen?

Voor veel vrouwen met endometriose is pijn tijdens of na het vrijen een realiteit.

Toch wordt er verrassend weinig over gesproken.

Misschien omdat menstruatiepijn nog te vaak wordt geminimaliseerd. Misschien omdat seksualiteit sowieso een onderwerp is waar mensen moeilijk over praten. Misschien omdat iemand denkt dat pijn “er nu eenmaal bij hoort”.

Of misschien omdat het bijzonder moeilijk is om tegen je partner te zeggen:

“Ik wil jou wel, maar mijn lichaam wil dit niet.”

Pijn bij het vrijen heeft een naam

Pijn tijdens seksuele activiteit wordt ook dyspareunie genoemd. Bij endometriose komt vooral diepe pijn tijdens of na penetratie voor.

Endometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder voorkomt. De aandoening kan verschillende klachten veroorzaken, waaronder hevige menstruatiepijn, chronische bekkenpijn, pijn bij stoelgang of plassen, vermoeidheid en pijn tijdens of na seks.

Niet iedere vrouw met endometriose ervaart dezelfde klachten. De ernst van de pijn vertelt bovendien niet altijd hoeveel endometriose er aanwezig is.

En dat maakt het soms extra moeilijk.

Aan de buitenkant zie je niets.

Maar tijdens seks kan het lichaam heel duidelijk zeggen:

“Dit doet pijn.”

Pijn bij seks is geen pijn waar je gewoon doorheen moet

Dit is misschien een van de belangrijkste boodschappen.

Seksuele pijn hoef je niet te verdragen.

Je hoeft niet door te zetten om je partner tevreden te houden.

Je hoeft niet te denken dat je “moeilijk” bent.

Je hoeft niet iedere keer opnieuw te proberen of het deze keer misschien wel lukt.

Wanneer penetratie pijn doet, is stoppen geen mislukking.

Het is luisteren naar je lichaam.

Dat klinkt eenvoudig, maar in relaties is het vaak veel moeilijker.

Want seksualiteit gaat niet alleen over het lichaam. Het gaat ook over verbinding, verlangen, bevestiging, aantrekkelijkheid en het gevoel gewenst te zijn.

Daarom kan pijn bij seks zoveel meer raken dan alleen de plek waar het lichamelijk pijn doet.

“Maar ik wil mijn partner niet teleurstellen”

Dat hoor ik vaker wanneer mensen spreken over pijn en seksualiteit.

“Ik weet dat mijn partner seks nodig heeft.”

“We hebben al zo weinig seks.”

“Ik wil niet dat hij denkt dat ik hem niet aantrekkelijk vind.”

“Ik wil wel, maar ik ben bang dat het weer pijn zal doen.”

En soms wordt er daarom toch doorgegaan.

Niet vanuit verlangen, maar vanuit plicht.

Dat is een gevaarlijke verschuiving.

Want wanneer het lichaam herhaaldelijk ervaart dat seksuele aanraking gevolgd wordt door pijn, kan er iets ontstaan wat heel logisch is: anticipatie.

Je lichaam begint zich als het ware voor te bereiden op wat er gaat komen.

Nog voordat er penetratie is, kan de gedachte verschijnen:

“Straks doet het weer pijn.”

Spanning neemt toe. De bekkenbodem kan zich aanspannen. Ontspannen en opgewonden raken wordt moeilijker. Seks voelt minder veilig.

En daardoor kan pijn opnieuw gemakkelijker optreden.

Zo kan een pijncirkel ontstaan.

Niet omdat de pijn “tussen de oren zit”.

De oorspronkelijke pijn is echt.

Maar ons zenuwstelsel leert uit ervaringen. Wanneer pijn zich herhaalt, kunnen angst, verwachting en spierspanning mee deel gaan uitmaken van het probleem.

En dan verdwijnt soms ook het verlangen

Wanneer seks regelmatig pijn doet, is het niet vreemd dat iemand minder zin krijgt.

Waarom zou je lichaam verlangen naar iets waarvan het geleerd heeft dat het pijn kan veroorzaken?

Dat betekent niet noodzakelijk dat je geen verlangen meer hebt naar je partner.

Misschien wil je heel graag knuffelen.

Kussen.

Tegen elkaar liggen.

Aangeraakt worden.

Masseren.

Samen douchen.

Orgasme ervaren.

Of gewoon lichamelijk dichtbij zijn.

Maar zodra die aanraking voelt als de eerste stap richting penetratie, kan het lichaam op de rem gaan staan.

Daar ontstaat soms een pijnlijk misverstand tussen partners.

De ene persoon denkt:

“Ze wil mij niet meer.”

Terwijl de andere denkt:

“Ik wil jou juist wel. Ik wil alleen de pijn niet.”

Dat verschil moet uitgesproken kunnen worden.

Intimiteit is groter dan penetratie

Wanneer penetratie tijdelijk of langdurig pijnlijk is, hoeft seksualiteit niet te verdwijnen.

Integendeel.

Het kan juist helpen om het idee los te laten dat seks alleen “geslaagd” is wanneer er penetratie plaatsvindt.

Seksualiteit kan ook bestaan uit aanraken, strelen, zoenen, massage, masturbatie, orale seks, samen een orgasme beleven of simpelweg naakt bij elkaar liggen.

Het doel hoeft niet altijd penetratie te zijn.

Soms is het zelfs waardevol om gedurende een periode bewust af te spreken dat penetratie niet zal gebeuren.

Dat kan druk wegnemen.

Wanneer je weet dat een kus niet automatisch moet eindigen in penetratie, kan aanraking opnieuw veiliger worden.

En veiligheid is ontzettend belangrijk voor seksuele opwinding.

Wat kun je medisch doen?

Wanneer seks regelmatig pijn doet, is een medische beoordeling belangrijk.

Zeker wanneer er ook sprake is van hevige menstruatiepijn, chronische bekkenpijn, pijn bij stoelgang of plassen, vruchtbaarheidsproblemen of andere klachten die bij endometriose kunnen passen.

De behandeling van endometriose is individueel en hangt onder andere af van de klachten, leeftijd, kinderwens en eerdere behandelingen.

Er bestaan verschillende behandelmogelijkheden.

Pijnmedicatie kan onderdeel zijn van de behandeling. Daarnaast kunnen hormonale behandelingen worden ingezet om endometriosegerelateerde pijn te verminderen. Afhankelijk van de situatie kan ook een operatie worden overwogen.

Welke behandeling geschikt is, moet samen met een arts of gynaecoloog worden bekeken.

Belangrijk is ook dat een normale echo of ander negatief beeldvormend onderzoek endometriose niet altijd volledig uitsluit.

Blijf dus niet jarenlang rondlopen met ernstige pijn omdat je ooit te horen kreeg dat er “niets te zien was”.

En wat kan helpen tijdens seksualiteit?

Er bestaan ook heel praktische aanpassingen.

Neem tijd.

Veel tijd.

Opwinding is geen detail. Wanneer iemand voldoende opgewonden is, verandert het lichaam en kan penetratie comfortabeler worden.

Glijmiddel kan helpen wanneer wrijving of droogte meespeelt.

Experimenteer met houdingen waarin degene met pijn meer controle heeft over de diepte en snelheid van penetratie.

Diepere penetratie kan bij sommige vormen van endometriosepijn juist meer klachten veroorzaken. Een andere houding of minder diepe penetratie kan dan verschil maken.

Kussens kunnen helpen om het lichaam comfortabeler te ondersteunen.

Sommige mensen ervaren warmte vooraf als ontspannend.

Maar misschien is het belangrijkste advies het eenvoudigste:

Stop wanneer het pijn doet.

Seks hoeft geen test te worden waarin je probeert te ontdekken hoeveel pijn je kunt verdragen.

De bekkenbodem verdient aandacht

Bij langdurige bekkenpijn kan ook de bekkenbodem betrokken raken.

Wanneer je lichaam regelmatig pijn verwacht, kunnen spieren zich beschermend aanspannen. Na verloop van tijd kan die spanning zelf bijdragen aan pijn tijdens penetratie.

Een gespecialiseerde bekkenbodemkinesitherapeut kan onderzoeken of dat bij jou meespeelt.

Dat betekent opnieuw niet dat endometriose “eigenlijk spierspanning” zou zijn.

Het betekent dat chronische pijn vaak uit verschillende lagen bestaat.

Endometriose kan één belangrijke bron zijn, terwijl spieren, zenuwstelsel en pijnverwachting mee betrokken raken.

Daarom kan een multidisciplinaire aanpak soms veel waardevoller zijn dan alleen maar zoeken naar één oplossing.

Praat ook over wat de pijn met jullie relatie doet

Dit onderdeel wordt naar mijn gevoel nog te vaak vergeten.

De gynaecoloog behandelt de endometriose.

De kinesitherapeut behandelt de bekkenbodem.

Maar wie vraagt:

“Wat heeft dit met jullie seksualiteit gedaan?”

Misschien is penetratie al maanden geleden gestopt.

Misschien durft de ene partner niets meer te initiëren uit angst pijn te veroorzaken.

Misschien voelt de andere zich schuldig.

Misschien is iedere aanraking beladen geworden.

Misschien mist de partner seks maar durft die dat niet te zeggen, omdat het egoïstisch voelt tegenover iemand die pijn heeft.

Misschien voelt degene met endometriose zich minder vrouwelijk, minder aantrekkelijk of “defect”.

Misschien zijn jullie elkaar lichamelijk langzaam kwijtgeraakt.

Daar mag over gesproken worden.

Niet om zo snel mogelijk opnieuw penetratieseks mogelijk te maken.

Wel om samen opnieuw te zoeken:

“Wat voelt voor ons allebei fijn?”

Je partner mag de pijn niet persoonlijk maken

Voor de partner is er eveneens een belangrijke boodschap.

Wanneer iemand zegt dat penetratie pijn doet, betekent dat niet:

“Ik verlang niet naar jou.”

Pijn is geen afwijzing.

Maak er daarom geen bewijs van dat je niet aantrekkelijk bent of dat je partner niet meer van je houdt.

Vraag liever:

“Wat voelt wel fijn?”

“Waar mag ik je aanraken?”

“Wat wil je vandaag niet?”

“Wil je dat ik doorga?”

“Wil je dat jij de controle neemt?”

En misschien de mooiste vraag:

“Hoe kunnen we intiem zijn zonder dat jij over je grens moet gaan?”

Dat is seksualiteit die rekening houdt met twee lichamen.

Wat je beter niet doet

Jezelf forceren is zelden een goede oplossing.

Pijn negeren omdat je bang bent dat je relatie anders onder druk komt te staan, helpt evenmin.

Ook voortdurend seks vermijden zonder erover te praten kan uiteindelijk afstand creëren.

En probeer pijn niet te beoordelen met opmerkingen zoals:

“Vorige keer lukte het toch?”

“Je moet je gewoon ontspannen.”

“Misschien denk je er te veel aan.”

Pijn bij endometriose is reëel.

Tegelijk kunnen spanning, angst en eerdere pijnervaringen de pijn beïnvloeden.

Die twee dingen kunnen perfect tegelijkertijd waar zijn.

Een goede aanpak kijkt daarom naar meer dan endometriose alleen

Bij aanhoudende pijn bij het vrijen kan het zinvol zijn om verschillende aspecten samen te bekijken.

Een arts of gynaecoloog kan onderzoeken wat lichamelijk aan de basis ligt en welke medische behandeling mogelijk is.

Een gespecialiseerde bekkenbodemkinesitherapeut kan bekijken of spierspanning een rol speelt.

Wanneer pijn een grote invloed heeft gekregen op seksualiteit, angst, zelfbeeld of de relatie, kan ook begeleiding rond seksualiteit en intimiteit waardevol zijn.

Want uiteindelijk gaat de vraag niet alleen over:

“Hoe krijgen we penetratie weer pijnvrij?”

De vraag mag veel ruimer zijn:

“Hoe kunnen we seksualiteit opnieuw veilig, prettig en verbindend maken?”

Seks hoeft geen pijn te doen om liefde te bewijzen

Misschien is dat de zin die we vaker moeten uitspreken.

Je hoeft geen pijn te verdragen omdat je van iemand houdt.

Je hoeft geen seks te hebben omdat het “al lang geleden is”.

Je hoeft je partner niet tevreden te houden ten koste van je eigen lichaam.

En endometriose betekent ook niet dat een fijn seksleven onmogelijk geworden is.

Soms vraagt seksualiteit alleen een andere route.

Meer communicatie.

Meer tijd.

Meer medische ondersteuning.

Meer aandacht voor de bekkenbodem.

Andere vormen van intimiteit.

Minder prestatiedruk.

En vooral veel meer ruimte om te zeggen:

“Dit doet pijn.”

“Dit voelt goed.”

“Hier wil ik stoppen.”

“Dit wil ik wel.”

Pijn bij het vrijen verdient aandacht.

Niet alleen in de spreekkamer van de gynaecoloog.

Ook in onze relaties en in gesprekken over seksualiteit.

Want goede seksualiteit begint niet bij penetratie.

Ze begint bij veiligheid, toestemming, communicatie en luisteren naar je lichaam.

RE-KLIK – Maak de eerste klik.